Ngư trường cá ngừ lớn nhất thế giới nằm trong vùng biển của những nước nhỏ nhất thế giới. Cách họ khai thác nó là một câu chuyện đáng kể.
Vì sao cá ngừ tập trung ở đây
Vùng biển nhiệt đới tây Thái Bình Dương có điều kiện nhiệt độ và dòng chảy lý tưởng cho cá ngừ.
Một phần rất lớn sản lượng cá ngừ toàn cầu được đánh bắt trong vùng biển của các đảo quốc ở đây.
Đội tàu là của nước ngoài
Phần lớn tàu đánh bắt thuộc về các nước đánh cá xa bờ chứ không phải các đảo quốc.
Vì vậy câu hỏi trung tâm là làm sao giữ lại được nhiều giá trị hơn từ tài nguyên trong vùng biển của chính mình.
Trước đây bán rẻ
Trong nhiều thập niên, các nước đàm phán riêng lẻ và nhận được rất ít so với giá trị mẻ cá.
Mỗi nước sợ mất khách nếu đòi cao, và điều đó đẩy giá xuống cho tất cả.
Cơ chế bán ngày đánh bắt
Một nhóm nước đã cùng lập cơ chế bán quyền theo số ngày tàu được hoạt động, với giá sàn chung.
Tổng số ngày cũng bị giới hạn, nên vừa kiểm soát được cường độ khai thác vừa tăng được giá.
Kết quả rõ rệt
Thu nhập từ phí đánh bắt của các nước tham gia đã tăng nhiều lần sau khi cơ chế này vận hành.
Với một số nước, khoản đó nay chiếm tỉ trọng rất lớn trong ngân sách quốc gia.
Giám sát trên biển
Có hệ thống theo dõi tàu qua vệ tinh, quan sát viên trên tàu và tuần tra chung giữa các nước.
Giám sát một vùng biển rộng hàng triệu cây số vuông là bài toán rất tốn kém, và nó chỉ khả thi khi làm chung.
Đánh bắt trái phép
Đánh bắt không báo cáo và không được cấp phép vẫn là vấn đề lớn của toàn vùng.
Công nghệ vệ tinh và phân tích dữ liệu đã cải thiện khả năng phát hiện, nhưng việc bắt giữ và xử lý vẫn cần tàu và nhân lực.
Ba loại tàu khác nhau
Tàu lưới vây bắt cá ngừ vằn để đóng hộp, còn tàu câu vàng nhắm vào cá ngừ vây vàng và vây xanh cho thị trường cá tươi.
Hai loại này có tác động khác nhau lên trữ lượng và cần quy định khác nhau.
Có cả đội tàu câu tay quy mô nhỏ của chính các đảo quốc, và sản phẩm của họ thường có giá cao hơn nhờ chất lượng.
Thiết bị dụ cá
Nhiều tàu thả phao dụ cá trôi tự do để cá tụ lại rồi quây lưới.
Cách này hiệu quả nhưng bắt nhiều cá con và các loài không mục tiêu, nên có mùa cấm sử dụng chúng theo thoả thuận khu vực.
Chế biến tại chỗ
Một số nước đã xây nhà máy đóng hộp để giữ lại giá trị thay vì chỉ bán quyền đánh bắt.
Điều đó tạo việc làm nhưng đòi điện rẻ, cảng tốt và nhân lực, ba thứ không phải nước nào cũng có.
Bền vững
Một số loài cá ngừ trong vùng vẫn ở mức khai thác bền vững, nhưng một số thì không.
Quản lý chúng đòi thoả thuận giữa cả các đảo quốc lẫn các nước đánh cá xa bờ, và đàm phán đó diễn ra liên tục.
Nhãn bền vững
Một số sản phẩm cá ngừ từ vùng này đạt chứng nhận bền vững quốc tế và bán được giá cao hơn.
Điều đó tạo động lực kinh tế cho việc quản lý tốt, và nó hiệu quả hơn nhiều so với chỉ ra quy định.
Người tiêu dùng ở thị trường xa vì thế có ảnh hưởng trực tiếp tới cách quản lý ngư trường ở nửa kia địa cầu.
Cá ngừ và biến đổi khí hậu
Nước biển ấm lên có thể làm đàn cá ngừ dịch chuyển dần về phía đông, ra ngoài vùng biển của một số nước.
Nếu điều đó xảy ra, những nước đang sống nhờ phí đánh bắt sẽ mất nguồn thu chính mà không làm gì sai.
Vì sao đây là mô hình đáng chú ý
Một nhóm nước rất nhỏ đã cùng nhau đạt được điều mà từng nước riêng lẻ không làm được.
Đó là ví dụ hiếm về việc hợp tác khu vực tạo ra quyền lực thương lượng thật, và nó được nhắc tới như bài học cho các nhóm nước nhỏ khác.
Hỏi đáp
Ai đánh bắt cá ngừ ở đây?
Phần lớn là đội tàu của các nước đánh cá xa bờ, không phải các đảo quốc.
Cơ chế bán ngày là gì?
Bán quyền theo số ngày tàu hoạt động, với giá sàn chung và tổng số ngày giới hạn.
Kết quả ra sao?
Thu nhập từ phí đánh bắt tăng nhiều lần cho các nước tham gia.
Vì sao chế biến tại chỗ khó?
Vì cần điện rẻ, cảng tốt và nhân lực — ba thứ không phải nước nào cũng có.
