Đảo quốc là gì: định nghĩa và những trường hợp khó xếp

Một quốc gia không có biên giới đất liền với nước nào khác. Nghe đơn giản, nhưng danh sách thực tế thì phức tạp hơn nhiều.

Định nghĩa cơ bản

Đảo quốc là quốc gia có chủ quyền mà toàn bộ lãnh thổ nằm trên một hoặc nhiều hòn đảo.

Tiêu chí thường dùng là không có biên giới đất liền chung với bất kỳ quốc gia nào khác.

Có bao nhiêu nước như vậy

Tuỳ cách đếm, con số dao động quanh bốn mươi tới năm mươi quốc gia.

Sự dao động đến từ các trường hợp ranh giới mà mỗi danh sách xử lý theo một cách khác nhau.

Đảo có chia sẻ biên giới

Một số nước nằm trên đảo nhưng chia hòn đảo đó với nước khác, nên chúng có biên giới đất liền.

Các nước trên đảo Borneo, trên đảo Hispaniola và trên đảo Ireland là những ví dụ rõ nhất của nhóm này.

Đảo lục địa

Có quốc gia chiếm trọn một khối đất lớn tới mức nó được xếp là lục địa chứ không phải đảo.

Đó là trường hợp duy nhất ở nam bán cầu, và nó thường được tính riêng trong các danh sách.

Quốc gia quần đảo

Nhiều đảo quốc gồm hàng trăm hoặc hàng nghìn hòn đảo chứ không phải một.

Chúng có bài toán khác hẳn: kết nối, quản lý và cung ứng cho các đảo xa là vấn đề thường trực.

Lãnh thổ phụ thuộc không tính

Nhiều hòn đảo có chính quyền riêng nhưng không phải quốc gia có chủ quyền.

Chúng thuộc về một nước khác về đối ngoại và quốc phòng, nên chúng không nằm trong danh sách đảo quốc.

Quốc gia liên kết tự do

Có những nước có chủ quyền nhưng ký hiệp định để một nước lớn phụ trách quốc phòng.

Chúng vẫn là quốc gia độc lập và vẫn là thành viên của các tổ chức quốc tế, nên chúng được tính.

Đảo lục địa và đảo đại dương

Đảo lục địa từng nối với đất liền và tách ra khi mực nước biển dâng, nên chúng có hệ sinh vật gần với lục địa.

Đảo đại dương hình thành từ núi lửa hoặc san hô giữa biển sâu và chưa bao giờ nối với đâu cả.

Phân biệt này quyết định hệ động thực vật, và nó giải thích vì sao một số đảo có thú lớn còn số khác thì không.

Đảo núi lửa và đảo san hô

Đảo núi lửa có địa hình cao, đất màu mỡ và nguồn nước ngầm.

Đảo san hô thì rất thấp, đất nghèo và nước ngọt chỉ là một thấu kính mỏng nổi trên nước biển bên dưới.

Nước nhỏ và nước lớn

Nhóm này trải từ những nước chỉ vài chục nghìn dân tới những nước hàng trăm triệu dân.

Vì vậy nói về đảo quốc như một nhóm đồng nhất là sai, và phần lớn so sánh chỉ có nghĩa trong từng phân nhóm.

Vì sao phân loại này có ích

Dù đa dạng, các đảo quốc chia sẻ một số ràng buộc: phụ thuộc vận tải biển và hàng không, thị trường nội địa nhỏ, chi phí hạ tầng cao trên đầu người.

Chúng cũng chia sẻ rủi ro chung về nước biển dâng và về gián đoạn chuỗi cung ứng.

Vi quốc gia trên đảo

Một nhóm đảo quốc thuộc loại nhỏ nhất thế giới, với dân số dưới một trăm nghìn người.

Ở quy mô đó, mọi chức năng nhà nước phải vận hành với nhân sự rất mỏng, và nhiều việc phải thuê ngoài hoặc hợp tác khu vực.

Đảo quốc theo khu vực

Chúng tập trung ở bốn vùng chính: Caribbean, Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương và châu Âu, cùng vài nước ở Đông Nam Á và châu Phi.

Mỗi vùng có đặc điểm riêng về lịch sử thuộc địa, cấu trúc kinh tế và loại rủi ro tự nhiên.

Vì vậy so sánh trong cùng một vùng thường có ý nghĩa hơn nhiều so với so sánh xuyên vùng.

Nhóm vận động chung

Các đảo quốc nhỏ đã lập thành một khối vận động chung trong các diễn đàn quốc tế.

Nhờ đó họ có tiếng nói trong đàm phán khí hậu vượt xa quy mô kinh tế của từng nước riêng lẻ.

Cách dùng khái niệm này

Phân loại theo đảo quốc hữu ích khi bàn về hạ tầng, khí hậu và thương mại.

Nhưng nó ít hữu ích khi bàn về văn hoá hay chính trị, vì một nước ở Thái Bình Dương và một nước ở Địa Trung Hải chẳng có gì chung ngoài việc cả hai đều bị nước bao quanh.

Hỏi đáp